TRIPS करार (1994)
Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights
TRIPS हा सर्व WTO सदस्य देशांनी पाळावे लागणाऱ्या IP संरक्षणासाठी किमान मानके निर्धारित करतो. भारताने TRIPS पालनानंतर आपले ट्रेडमार्क आणि कॉपीराइट कायदे सुधारले.
ट्रेडमार्कसाठी मुख्य TRIPS तरतुदी
- अनुच्छेद 15: संरक्षणयोग्य विषय — कोणतेही चिन्ह जे वेगळे करण्यास सक्षम
- अनुच्छेद 16: प्रदान केलेले अधिकार — समान चिन्हे रोखण्याचा एकमेव अधिकार
- अनुच्छेद 18: किमान मुदत — 7 वर्षे, अनिश्चित काळासाठी नूतनीकरणयोग्य
- अनुच्छेद 19: वापर आवश्यकता — चिन्ह वापरले जाणे आवश्यक
TRIPS अंमलबजावणी तरतुदी
- भाग III: सीमा उपाय — नकली वस्तू जप्त
- अनुच्छेद 41: न्यायालयीन उपाय उपलब्धता
- अनुच्छेद 50: तात्पुरते उपाय (मनाई आदेश)
- अनुच्छेद 61: फौजदारी प्रक्रिया (जाणीवपूर्वक उल्लंघनासाठी)
Madrid Protocol — आंतरराष्ट्रीय दाखल
Madrid System एक अर्ज दाखल करून अनेक देशांमध्ये ट्रेडमार्क संरक्षण मिळवण्याची परवानगी देते. भारत 2013 मध्ये सामील झाला.
| वैशिष्ट्य |
Madrid System |
थेट दाखल |
| अर्ज |
अनेक देशांसाठी एक अर्ज |
प्रत्येक देशासाठी स्वतंत्र |
| भाषा |
इंग्रजी, फ्रेंच किंवा स्पॅनिश |
स्थानिक भाषा |
| व्यवस्थापन |
केंद्रीकृत नूतनीकरण |
प्रत्येक देशासाठी स्वतंत्र |
| अवलंबित्व |
मूळ चिन्हावर 5 वर्षे अवलंबून |
स्वतंत्र |
| खर्च |
एकूण कमी (एक अर्ज) |
जास्त (अनेक स्थानिक शुल्क) |
Central Attack जोखीम
जर 5 वर्षांच्या आत मूळ नोंदणी रद्द केली गेली तर, सर्व आंतरराष्ट्रीय नियुक्त्या कोसळतात! 5 वर्षांनंतर, त्या स्वतंत्र होतात.
Madrid दाखल प्रक्रिया
- मूळ अर्ज/नोंदणी: भारतात TM अर्ज किंवा नोंदणी असणे आवश्यक
- MM2 फॉर्म: WIPO ला इंग्रजीत आंतरराष्ट्रीय अर्ज
- देश निवड: संरक्षण हवे असलेले देश निवडा
- WIPO परीक्षण: औपचारिक आवश्यकता तपासणी
- देश अधिसूचना: प्रत्येक नियुक्त देशाला सूचना
- राष्ट्रीय परीक्षण: प्रत्येक देश स्वतःची परीक्षा घेतो
Paris Convention (1883)
Paris Convention हा बौद्धिक संपदा संरक्षणासाठी सर्वात जुना आंतरराष्ट्रीय करार आहे. भारत 1998 पासून सदस्य आहे.
मुख्य तत्त्वे
- राष्ट्रीय वागणूक (National Treatment): परदेशी अर्जदारांना नागरिकांसारखी वागणूक
- प्राधान्य अधिकार (Priority Right): एका देशात दाखल करा, 6 महिन्यांत इतरत्र प्राधान्य मागणी करा
- प्रसिद्ध चिन्हे (Well-Known Marks): नोंदणीशिवायही संरक्षण
प्राधान्य तारीख कशी कार्य करते
1 जानेवारी 2025 रोजी भारतात अर्ज केला. 1 जून 2025 पूर्वी USA मध्ये अर्ज केल्यास, USA अर्जाला 1 जानेवारी 2025 प्राधान्य तारीख मिळते — मधल्या काळातील कोणत्याही तृतीय पक्ष अर्जापेक्षा आधी!
Nice Classification
Nice Classification ही वस्तू आणि सेवांची आंतरराष्ट्रीय वर्गीकरण प्रणाली आहे जी ट्रेडमार्क नोंदणीसाठी वापरली जाते.
| वर्ग |
वर्णन |
उदाहरणे |
| वर्ग 1-34 |
वस्तू (Goods) |
रसायने, कपडे, मशीनरी |
| वर्ग 35-45 |
सेवा (Services) |
जाहिरात, वाहतूक, कायदेशीर |
| वर्ग 9 |
इलेक्ट्रॉनिक्स/सॉफ्टवेअर |
संगणक, मोबाइल अॅप्स |
| वर्ग 25 |
कपडे |
शर्ट, शूज, हॅट्स |
| वर्ग 42 |
IT सेवा |
SaaS, वेब होस्टिंग |
प्रसिद्ध चिन्हे (Well-Known Marks)
Trade Marks Act 1999 — कलम 11(2)
प्रसिद्ध चिन्हांना सर्व वस्तू/सेवांमध्ये संरक्षण मिळते, जरी नोंदणी केलेल्या वर्गात नसले तरी. यामुळे dilution (कमकुवतीकरण) आणि tarnishment (बदनामी) रोखले जाते.
प्रसिद्ध चिन्ह निर्धारण निकष
- संबंधित जनतेतील ज्ञान किंवा मान्यता
- चिन्हाच्या वापराचा कालावधी, व्याप्ती आणि भौगोलिक क्षेत्र
- चिन्हाच्या प्रचार/जाहिरातीचा कालावधी आणि व्याप्ती
- चिन्हाच्या नोंदणी किंवा अर्जांचा इतिहास
- चिन्हाच्या यशस्वी अंमलबजावणीचा रेकॉर्ड
भारतातील प्रसिद्ध चिन्हे उदाहरणे
- TATA, INFOSYS, RELIANCE (भारतीय)
- GOOGLE, APPLE, MICROSOFT (आंतरराष्ट्रीय)
- COCA-COLA, McDONALD'S, NIKE