Domain Name Disputes — इंटरनेट पत्त्यांचे कायदेशीर संघर्ष
डोमेन नाव (Domain Name) हा इंटरनेटवरील वेबसाइटचा अद्वितीय पत्ता आहे. हे IP Address (जसे 192.168.1.1) चे मानवी-वाचनीय स्वरूप आहे. डोमेन नावांची नोंदणी "First Come, First Served" तत्त्वावर होते.
| TLD प्रकार | उदाहरणे | व्यवस्थापन |
|---|---|---|
| Generic (gTLD) | .com, .net, .org, .info | ICANN |
| Country Code (ccTLD) | .in, .uk, .jp, .au | देश-विशिष्ट रजिस्ट्री |
| Sponsored (sTLD) | .edu, .gov, .mil | विशिष्ट संस्था |
| New gTLDs | .shop, .app, .blog | ICANN मान्यताप्राप्त |
Cybersquatting म्हणजे प्रसिद्ध ब्रँड, ट्रेडमार्क किंवा व्यक्तीचे नाव असलेले डोमेन नाव दुर्भावनेने नोंदवणे आणि नंतर त्याची विक्री करण्याचा प्रयत्न करणे.
प्रसिद्ध ब्रँड नाव नोंदवणे
उदा: reliance.com नोंदवून Reliance ला विकणे
टायपिंग चुकांचा फायदा घेणे
उदा: gooogle.com, amazn.com
वैध नोंदणीकर्त्याविरुद्ध खोटा दावा
मोठ्या कंपन्यांचा गैरवापर
5 दिवसांच्या Grace Period चा गैरवापर
ट्रॅफिक तपासून परतावा
भारतात डोमेन नाव हे स्वतंत्र बौद्धिक संपदा अधिकार नाही. तथापि, जेव्हा डोमेन नाव ट्रेडमार्कशी संघर्ष करते, तेव्हा Trade Marks Act 1999 अंतर्गत उपाय उपलब्ध आहेत.
| उपाय | आधार | फोरम |
|---|---|---|
| ट्रेडमार्क उल्लंघन | Trade Marks Act कलम 29 | जिल्हा न्यायालय/उच्च न्यायालय |
| Passing Off | सामान्य कायदा | दिवाणी न्यायालय |
| UDRP | ICANN धोरण | WIPO Arbitration |
| .IN वाद | INDRP | NIXI/arbitrator |
1999 IPLR 196 (Delhi High Court)
तथ्ये: प्रतिवादीने "yahooindia.com" डोमेन नोंदवून Yahoo सारखी वेबसाइट चालवली.
निर्णय: दिल्ली उच्च न्यायालयाने ठरवले की डोमेन नाव ट्रेडमार्क म्हणून संरक्षणास पात्र आहे. मनाई आदेश दिला.
महत्त्व: भारतातील पहिले महत्त्वाचे Domain Name Dispute प्रकरण.
(2004) 6 SCC 145
तथ्ये: Satyam Infoway ने "SIFY" ट्रेडमार्क वापरले. Sifynet ने "siffynet.com" नोंदवले.
निर्णय: सर्वोच्च न्यायालयाने ठरवले की डोमेन नाव ट्रेडमार्क संरक्षणाच्या कक्षेत येते आणि Passing Off लागू होते.
महत्त्वाचे तत्त्व: "Domain name serves same function as trademark."
2001 Delhi High Court
तथ्ये: प्रतिवादीने "tatafinance.com", "tatainvestments.com" इत्यादी डोमेन नोंदवले आणि TATA ला विक्रीसाठी ऑफर दिली.
निर्णय: न्यायालयाने हे Cybersquatting म्हणून ओळखले आणि TATA च्या बाजूने निर्णय दिला.
INDRP (IN Domain Name Dispute Resolution Policy) ही .in आणि .भारत डोमेन नावांसाठी वाद निराकरण धोरण आहे. हे NIXI (National Internet Exchange of India) द्वारे व्यवस्थापित आहे.
| दुर्भावना पुरावा | स्पष्टीकरण |
|---|---|
| विक्री उद्देश | डोमेन ट्रेडमार्क मालकाला जास्त किमतीत विकणे |
| व्यवसाय बाधा | स्पर्धकाचा व्यवसाय रोखण्यासाठी नोंदणी |
| ग्राहक गोंधळ | मुद्दाम ग्राहकांची दिशाभूल करणे |
| खोटी माहिती | नोंदणीत खोटी संपर्क माहिती |
| नमुना नोंदणी | अनेक प्रसिद्ध ब्रँड नावे नोंदवणे |
1999 Bombay High Court
तथ्ये: प्रतिवादीने "radiff.com" नोंदवले — Rediff.com चे Typosquatting.
निर्णय: मुंबई उच्च न्यायालयाने हे Passing Off म्हणून ओळखले आणि मनाई आदेश दिला.
नोंदणीकर्ता खालील परिस्थितीत डोमेन टिकवू शकतो:
US Case (भारतात संदर्भित)
Uzi Nissan ने nissan.com नोंदवले कारण Nissan त्याचे आडनाव होते. न्यायालयाने ठरवले की हा वैध वापर आहे आणि Cybersquatting नाही.