🏦 मॉड्यूल ११ (१४ पैकी)

बँकिंग आणि फिनटेक सायबर फ्रॉड्स

"डिजिटल बँकिंगमध्ये सुरक्षा आणि कायदा"

UPI/IMPS फसवणूक, RBI निर्देश, बँक दायित्व, PMLA तरतुदी, आणि डिजिटल पेमेंट फ्रॉड्सचा संपूर्ण कायदेशीर आराखडा शिका. महाराष्ट्रातील बँकिंग फ्रॉड प्रकरणांसाठी विशेष मार्गदर्शन.

७
भाग
५०
प्रश्न
१२+
तास
२५+
RBI निर्देश
🏦
UPI फ्रॉडपासून PMLA पर्यंत
डिजिटल पेमेंट फ्रॉड्सचा संपूर्ण प्रवास शिका — UPI/IMPS फसवणूक, OTP फ्रॉड, SIM स्वॅप, बँक दायित्व, RBI निर्देश, आणि मनी लाँडरिंग कायदा.

तुम्ही काय शिकाल

📱
UPI/IMPS फसवणूक
UPI, IMPS, NEFT, RTGS फ्रॉड्सचे प्रकार, modus operandi, आणि कायदेशीर उपाय शिका.
🏛️
RBI निर्देश
RBI Circular 2017, 2020, 2024 — ग्राहक दायित्व, बँक जबाबदारी, रिफंड आराखडा.
⚖️
बँक दायित्व
Zero Liability, Limited Liability, Full Liability — कोणत्या परिस्थितीत बँक जबाबदार?
💰
PMLA तरतुदी
Prevention of Money Laundering Act — ED अधिकार, प्रॉपर्टी जप्ती, बँकिंग फ्रॉड संबंध.
🔐
OTP/SIM स्वॅप फ्रॉड
OTP फिशिंग, SIM स्वॅप, वॉलेट हॅक — तपास आणि कायदेशीर कारवाई.
📋
FIR मसुदा — बँकिंग फ्रॉड
बँकिंग फ्रॉड FIR साठी विशेष मसुदा तंत्र — कलम निवड, पुरावा संकलन.
🏢
बँकिंग ओम्बड्समन
RBI Banking Ombudsman Scheme 2006/2021 — तक्रार प्रक्रिया, मर्यादा.
🌐
Fintech आणि NBFC
Fintech कंपन्या, NBFC, Digital Lending Apps — नियमन आणि फ्रॉड.

मॉड्यूल संरचना

भाग ११.१

UPI/IMPS फसवणूक — प्रकार आणि modus operandi

UPI फ्रॉडचे प्रकार — QR Code स्कॅम, Collect Request फ्रॉड, Screen Sharing, AnyDesk फ्रॉड. IMPS/NEFT/RTGS फसवणूक. महाराष्ट्रातील प्रमुख प्रकरणे.

UPI फ्रॉड QR Code स्कॅम Collect Request AnyDesk फ्रॉड
सुरू करा →
भाग ११.२

RBI निर्देश — ग्राहक संरक्षण आराखडा

RBI Circular 2017 (ग्राहक दायित्व), 2020 (डिजिटल पेमेंट सुरक्षा), 2024 (नवीन निर्देश). बँकांची जबाबदारी, रिफंड मुदत, विवाद निराकरण.

RBI Circular 2017 ग्राहक दायित्व रिफंड मुदत TAT
सुरू करा →
भाग ११.३

बँक दायित्व — Zero, Limited, Full Liability

कोणत्या परिस्थितीत बँक 100% जबाबदार? कोणत्या परिस्थितीत ग्राहक जबाबदार? RBI Matrix, Reporting Timeline, Burden of Proof.

Zero Liability Limited Liability Reporting Timeline Burden of Proof
सुरू करा →
भाग ११.४

PMLA तरतुदी — मनी लाँडरिंग आणि बँकिंग फ्रॉड

Prevention of Money Laundering Act 2002 — बँकिंग फ्रॉडशी संबंध, ED अधिकार, प्रॉपर्टी जप्ती, बँक खाते फ्रीझ, अपील आराखडा.

PMLA 2002 ED प्रॉपर्टी जप्ती ECIR
सुरू करा →
भाग ११.५

OTP/SIM स्वॅप/वॉलेट फ्रॉड

OTP फिशिंग, Vishing, SIM स्वॅप फ्रॉड, Paytm/PhonePe/GPay वॉलेट हॅक. तपास तंत्र, CDR विश्लेषण, Telecom कंपनी जबाबदारी.

OTP फ्रॉड SIM स्वॅप Vishing CDR Analysis
सुरू करा →
भाग ११.६

Banking Ombudsman आणि ADR

RBI Banking Ombudsman Scheme 2006/2021, Integrated Ombudsman Scheme, तक्रार प्रक्रिया, CPGRAMS, Consumer Forum विरुद्ध Ombudsman.

Banking Ombudsman IOS 2021 CPGRAMS Consumer Forum
सुरू करा →
भाग ११.७

Fintech, NBFC, Digital Lending फ्रॉड

Fintech Regulation, NBFC नियम, Digital Lending Apps फ्रॉड, Loan Apps हॅरसमेंट, RBI Guidelines on Digital Lending 2022.

Fintech NBFC Digital Lending Loan App फ्रॉड
सुरू करा →

बँकिंग फ्रॉड कायदेशीर आराखडा

📱
IT Act कलम 66C/66D
Identity Theft, Cheating by Personation
⚖️
BNS कलम 318/319
Cheating, Criminal Breach of Trust
🏛️
RBI Act कलम 35A
RBI Directions Power
💰
PMLA 2002
मनी लाँडरिंग प्रतिबंध
🏢
Banking Ombudsman
RBI Integrated Ombudsman

महत्त्वाचे निकाल

⚖️
SBI विरुद्ध Dr. Sudhir Kumar
(2022) NCDRC
बँक दायित्व: जेथे ग्राहकाने OTP शेअर केला नाही आणि बँकेच्या सुरक्षा त्रुटीमुळे फ्रॉड झाला, बँक 100% जबाबदार.
⚖️
HDFC Bank विरुद्ध Maharashtra Cyber
(2023) मुंबई उच्च न्यायालय
Reporting Timeline: फ्रॉड कळल्यापासून 3 दिवसांत रिपोर्ट केल्यास Zero Liability; विलंबासाठी बँक जबाबदार नाही.
⚖️
Vijay Mallya विरुद्ध ED
(2020) सर्वोच्च न्यायालय
PMLA बँक फ्रॉड: मोठ्या बँक फ्रॉडमध्ये PMLA अंतर्गत प्रॉपर्टी जप्ती वैध; Proceeds of Crime = Scheduled Offence.
⚖️
ICICI Bank विरुद्ध Consumer Forum Maharashtra
(2021) राज्य आयोग
SIM स्वॅप: Telecom कंपनी आणि बँक दोघे जबाबदार — ग्राहकाला संयुक्त नुकसान भरपाई.
📝

मॉड्यूल ११ मूल्यांकन

सर्व सात भाग कव्हर करणाऱ्या आमच्या व्यापक ५० प्रश्नांच्या मूल्यांकनासह बँकिंग आणि फिनटेक फ्रॉड्सवरील तुमची प्रभुत्व तपासा — UPI फ्रॉड, RBI निर्देश, बँक दायित्व, PMLA, आणि Banking Ombudsman.

५०
प्रश्न
७०%
उत्तीर्ण गुण
🏆
प्रमाणपत्र
मूल्यांकन द्या →

📚 पूर्वअट (Prerequisites)

✓ मॉड्यूल १-७ पूर्ण
✓ IT कायदा मूलभूत समज
✓ बँकिंग व्यवहार ज्ञान
✓ UPI/Digital Payment अनुभव